← Poradniki
Ile głosek ma wyraz? Jak liczyć głoski i litery
Krótka odpowiedź: litery piszemy, a głoski słyszymy. Zwykle jest ich tyle samo, ale są dwa wyjątki, przez które dzieci (i dorośli!) najczęściej się mylą: dwuznaki i litera „i”.
Zasada 1: dwuznak to dwie litery, ale jedna głoska
Dwuznaki to: sz, cz, rz, ch, dz, dź, dż. Zapisujemy je dwiema literami, ale wymawiamy jako jeden dźwięk.
- szkoła — 6 liter, ale 5 głosek (sz-k-o-ł-a)
- chleb — 5 liter, ale 4 głoski (ch-l-e-b)
- dżem — 4 litery, ale 3 głoski (dż-e-m)
Uwaga na „szcz”!
W wyrazie
deszcz są
dwa dwuznaki:
sz i
cz. Czyli 6 liter, ale 4 głoski (d-e-sz-cz). To najczęstszy błąd w tym temacie.
Zasada 2: litera „i” czasem tylko zmiękcza
Gdy „i” stoi między spółgłoską a samogłoską, nie jest osobną głoską — tylko zmiękcza spółgłoskę przed sobą:
- ciasto — 6 liter, 5 głosek (ć-a-s-t-o)
- niebo — 5 liter, 4 głoski (ń-e-b-o)
- biały — 5 liter, 4 głoski (b'-a-ł-y)
- ziemia — 6 liter, tylko 4 głoski (ź-e-m'-a)
Ale gdy po „i” stoi spółgłoska albo „i” jest na końcu wyrazu, to zwykła samogłoska:
- kino — 4 litery i 4 głoski
- ludzi — 5 liter, 4 głoski (l-u-dź-i)
Jak to sprawdzić z dzieckiem w 30 sekund
- Policz litery — po prostu wskaż palcem każdą.
- Powiedz wyraz powoli na głos i policz dźwięki. Głoska to jeden dźwięk, a nie jeden znak.
- Sprawdź dwuznaki — czy jest sz, cz, rz, ch, dz, dź, dż? Każdy z nich to jedna głoska.
- Sprawdź „i” — czy zmiękcza (stoi przed samogłoską), czy jest zwykłą samogłoską?
Pułapki, na które trzeba uważać
Czasem „dz” albo „rz” nie są dwuznakami — bo należą do dwóch różnych części wyrazu:
- odznaka = od-znaka → d i z osobno (7 liter i 7 głosek)
- marznie = mar-znie → r i z osobno
- nadzór = nad-zór → d i z osobno
To trudne nawet dla dorosłych, dlatego w ćwiczeniach dla klas 1–3 takich wyrazów po prostu nie używamy.
A ile sylab?
Tu jest prosto: ile samogłosek, tyle sylab (nie licząc „i”, które tylko zmiękcza). Najlepsza metoda dla dziecka to klaskanie: sz-ko-ła — trzy klaśnięcia? Nie, dwa: szko-ła. Klaszcz razem z dzieckiem, powoli.
Pytania i odpowiedzi
Ile głosek ma wyraz „szkoła”?
Sześć liter, ale pięć głosek: sz-k-o-ł-a. „Sz” to dwuznak — dwie litery, jedna głoska.
Czy „i” zawsze jest głoską?
Nie. Gdy stoi między spółgłoską a samogłoską (ciasto, niebo, biały), tylko zmiękcza spółgłoskę i nie liczymy go osobno. Gdy stoi przed spółgłoską lub na końcu wyrazu (kino, ludzi), jest zwykłą samogłoską.
Ile głosek ma wyraz „deszcz”?
Cztery: d-e-sz-cz. To 6 liter, bo „sz” i „cz” to dwa osobne dwuznaki.
W której klasie dzieci liczą głoski?
Zwykle w klasie 2 i 3, ale dzielenie na sylaby i słuchanie pierwszej głoski zaczyna się już w przedszkolu i klasie 1.
Karty do ćwiczeń (za darmo)
Zobacz też